Aile Planlamasi, istedikleri zaman, istedikleri sayida cocuk sahibi olmalari icin ailelere verilen hizmetlerin tumudur. Aile Planlamasi ailelerdeki kişi sayisini sinirlandirma anlamini taşimaz. Amac anne ve dogacak cocuklarin saglikli olmasi ve cocuk sahibi olmak istendiginde gebeligin oluşmasidir. Cunku iki yildan az araliklarla yapilan dogumlar annenin vucut sagligini onemli olcude bozmakta, gebelik sirasinda riskleri artirmakta, hatta ara vermeden arka arkaya yapilan dogumlar anne olumlerine neden olmaktadir. Ayrica sik araliklarla dogan cocuklarin anne karninda gelişmeleri tam olmamakta (dogum agirligi duşuk bebekler), sakatlik orani yukselmekte, bakimlari gucleşmekte ve bebek olumleri artmaktadir.

Butun bunlar gozonune alindiginda Aile Planlamasinin amaclarini şoyle siralayabiliriz ;

Bireyleri ve aileleri, ureme sagligi konusunda egitmek

Anne olumlerini onlemek ve sagligini korumak

Bebeklerin saglikla dogmalarini ve yaşamalarini saglamak

Yuksek riskli gebelikleri onlemek

İstenmeyen gebelikleri onlemek

Cocuk sahibi olmak isteyenlere tibbi yardim saglamak

Bireyleri Aile Planlamasi yontemleri konusunda egitmek.

Turkiye'de Aile Planlamasi hizmetleri; Saglik Bakanligi'na bagli olan saglik ocaklari, ana-cocuk sagligi ve Aile Planlamasi merkezleri ve hastanelerin yaninda SSK hastaneleri, universite ve diger kamu kuruluşlarinin hastaneleri ve ozel saglik merkezlerinde verilmektedir. Kamu kuruluşlarinda, kondom ve dogum kontrol haplari ucretsiz dagitilmakta, rahim ici arac (RİA) ucretsiz ya da cok duşuk bir ucret karşiliginda uygulanmaktadir.

Aile Planlamasi yontemleri
Aile Planlamasi amaci ile gebeligi onleyici yontemler, etkinligi yuksek saglikli modern yontemler ve etkinligi duşuk eski yontemler olarak iki grupta incelenmektedir.

A. Etkinligi yuksek, saglikli, modern yontemler

1. Prezervatif (kondom, kilif)
Erkek tohum hucrelerinin (spermlerinin) vajina(hazneye) dokulmesini, dolayisi ile sperm ve yumurtanin karşilaşmasini engelleyerek gebeligi onler. Bir başka ozelligi de cinsel yolla bulaşan hastaliklarin bulaşmasini engelleyen tek yontem olmasidir. (orn: AIDS, sifiliz, bel soguklugu vs.) Halk arasinda kilif diye de bilinir. Cinsel ilişki oncesi erkek tarafindan dogru şekilde kullanildiginda koruyuculuk orani % 95 - 98 ‘ dir. Her bir prezervatif bir defa kullanilmalidir. Sagliga hicbir zarari yoktur.

2. Vajinal bariyerler (diyafram, sperm oldurucu krem, kopuk, fitil)
Diyafram rahim agzina takilarak spermlerin iceriye gecmesini engeller. Sperm olduruculer, vajinadaki tum spermleri işe yaramaz hale getirir.

Diyafram ve sperm olduruculer birarada ve dogru kullanildiginda etkinlikleri artar. İlişkiden once kadin tarafindan yerine yerleştirilir. İlişkiden sonra en az 6 saat yerinde birakilmalidir. Sagliga bir zararlari yoktur.

3. Rahim ici araclar (spiraller)
Rahim icine uygulanarak yumurtanin rahim icine naklini, spermlerin yumurtanin yanina gitmesini ve dollenme olsa bile rahim icinin ozelliklerini bozarak dollenmiş yumurtanin yerleşmesini engeller. Cikarildiginda dogurganlik geri doner. Yan etkileri yok denecek kadar azdir, kontrolleri duzenli olarak yapilrsa 10 yil sure ile % 98 oraninda korur.

4. Hormonal yontemler (dogum kontrol haplari, igneleri)
Hemen hepsi, yumurtlamayi durdurur, rahim agzi tikacini kalinlaştirarak spermin rahim icine girmesini engeller, rahim ici zari inceltir.

Haplar agizdan alinir, 21 ile 25 gun kullanilanlari vardir.

İgneler aylik ya da 3 aylik iki ayri formdadir. Enjeksiyon igne tipine gore her ay, ya da 3 ayda bir kas icine yapilarak uygulanir. Kullanimlari birakildiginda dogurganlik geri doner.

Hormonal yontem kullanmadan once mutlaka bir muayeneden gecip hangi yontemin nasil kullanilacagi hekim ve cift tarafindan kararlaştirilmalidir. Koruyuculuk oranlari dogru kullanildiklarinda % 100’e cok yakindir.

Ozellikle 5 yildan uzun sure hap kullanan kadinlarda kullanmayanlara nazaran rahim ve yumurtalik kanseri gorulme sikligi yaklaşik yari yariya azalmaktadir!.

5. Tup ligasyonu (kadinlarda kordonlarin (rahim kanallari) baglanmasi)
Kadinlarda yumurtanin gectigi rahim kanallarinin kapatilmasi ya da baglanmasi işlemidir. Genellikle genel anestezi ile yapilan kucuk bir ameliyat gerektirir. Boylece sperm ve yumurtanin karşilaşmasi engellenir. Geri donuşu olmayan bir yontemdir. Herhangi bir şekilde adet bozukluklarina ya da hormonal degişime, cinsel istek azalmasina neden olmaz. Kesinlikle bir daha cocuk sahibi olmak istemeyen ciftler tercih etmelidir.

6. Vasektomi (erkekte sperm kanallarinin baglanmasi)
Erkekte lokal anestezi ile spermin gectigi kanallarin kesilmesi veya baglanmasi işlemidir. Geri donuşu yoktur. Ancak erkeklik gucunde ya da cinsel ilişkide herhangi bir azalmaya veya degişmeye neden olmaz