Uzmanlar, bagimlilik kavraminin, insan-madde etkileşimini iceren kimyasal bagimliliklar ve insan-insan ya da ozellikle cagimizdaki hizli ve yogun teknolojik gelişmelere bagli olarak insan-makine etkileşimini iceren davranişsal bagimliliklar şeklinde yorumlanabilecegini soyledi.

Memory Center Noropsikiyatri Merkezi ergen psikloglarindan Orhan Gumuşel, hangi tur bagimlilik soz konusu olursa olsun, bireyin bir diş unsura aşiri derecede gereksinim duydugunu belirterek, "Bagimliligin esasi bu noktaya dayanir. Bu yolla birey hem kendisine ait bir yetersizligin, sikintinin ya da kayginin ustunu orter hem de hoşnutsuz oldugu durumdan kisa sureli de olsa kacma imkanina kavuşur. Buradan hareketle diyebiliriz ki insanin davranişsal veya kimyasal bir diş unsurla surekli ve aşiri etkileşimi 'bagimlilik' olarak adlandirilabilir. Tibbi anlamda ele alindiginda ise 'bagimlilik'; biyolojik, sosyal ve davranişsal boyutlari olan bir hastaliktir. Bagimlilik tedavisi olan yani duzelebilen ancak bagimli olunan madde tekrar kullanildiginda hizli ve şiddetli bir seyirde nukseden bir hastaliktir. Bir başka deyişle kişi bagimli oldugu maddeyi biraktigi yere kisa zamanda geri doner. Bagimliligin gelişimi, maddenin kullanim suresine, kullananin kişilik ozelliklerine, maddenin cinsine gore degişir ve her maddenin bagimlilik potansiyeli farklidir" dedi.

Bagimliligi besleyen en onemli etkenin keyif verici bir diş unsurun varligi oldugunun altini cizen Gumuşel, "Yani bir durumu, kişiyi ya da kimyasali cekici kilan neden, onun bireyi kaygidan ve gerginlikten uzaklaştirabilme gucu ve keyif verici olmasidir. Bu durum, bagimlilik geliştirme acisindan en yuksek risk grubu olan genclerin dogal davraniş dinamiklerinde daha kolay gozlenebilir. Şoyle ki, genc bir insan dogal gelişim catişmalari ve bu catişmalarinin neden-sonuc ilişkileriyle ugraşirken genellikle en kestirme ve en zahmetsiz yolu secer. Catişmadan dogan gerginlik sirasinda gencin keyif aldigi en kucuk anlar bile cok kiymetlidir. Psikofizyolojik gelişimde sorun yaşayan gencler ise bu baglamda savaşmak yerine rahatlikla hoşnut olmayan durumdan kacişi secebilmektedirler. Zaten asil risk de kacişin başlamasiyla yargilama gucu zayiflayan gencin ne yone gideceginin belirsizleşmesidir" diye konuştu.

Orhan Gumuşel, sozlerine şoyle devam etti:

"Bir ilginin bagimliliga donuşmesi daha cok davranişsal bagimliliklar ile alkol ya da sigara bagimliligi icin soz konusudur. Madde kullaniminda surec ilginin sureklilik kazanmasindan cok kaciş sonucu bagimliliga itilmek şeklinde gercekleşir. Soruyu ozellikle teknolojik bagimlilik cercevesinde ele alacak olursak surec icinde yaşanabilecek durumlar şoyle ozetlenebilir: Bagimlilik yaratan unsurun bireyin dikkatini cekmesi, etkileşimin giderek artmasi ve yaşama yayilmasi (yaşamin rutini haline gelmesi). Dolayisi ile yaşam kalitesinde duşme, tolerans geliştirme, geri cekilme belirtileri (Faaliyetten ve iletişimden uzaklaşma) ile catişma ve nuksetme. Bu genel bileşenler bir ring hatti gibi işler. Birinin başlangici digerinin bitişi olabilecegi gibi birinin bitişi digerinin başlangici olabilir".

Psikolog Gumuşel, madde bagimliliginda ise durumun biraz daha farkli gelişecegini kaydederek, "Madde bagimliligi o maddeye duyulan ihtiyac sonucu ortaya cikar ve kullanicinin kişiligi ile yakindan ilgilidir. Bilincli kullanicilar kullandiklari maddenin yarattigi psikolojik ve fizyolojik etkiyi bildikleri icin kullanirlar. Bilincsiz kullanicilar ya da madde hakkinda daha az bilgiye sahip olanlar ise sorundan kacmak ve yapay olarak sorunsuz bir yaşam alani yaratmak amaciyla maddeye yonelirler. Yapilan araştirmalar gostermiştir ki madde kullanan insanlar birbirlerinden direkt etkilenmekte, bunun temelinde de ortak sosyal problemler yatmaktadir" dedi.

Gumuşel, bir insani madde kullanmaya iten başka nedenleri şoyle siraladi:

"Ornegin maddenin eglencenin eglenebilmenin ayrilmaz bir enstrumani olmasi, başli başina bir eglence paylaşimi olmasi, grup dinamigine uyumlulugu gostermenin bir kriteri gibi algilanmasi, ozenti, yasaga karşi gelebilmiş olmanin tatmini ve buyume gostergesi olarak atiflanmasi. Ergenin ruh sagligini tehdit eden bir etmen olarak bagimlilik kavramini incelerken genel olarak bagimlilik yapan maddelerin neler olduklari, nasil siniflandirildiklari, yapilari ve etkilerinden bahsetmek bilgilendirme adina dogru bir adim olacaktir".
iha