Kimlere kurban kesmek vācibdir? Mukīm olan, seferde olmiyan, ākil-bālig, hur, musluman erkek ve kadinin, ihtiyac ežyasindan fazla nisāb miktari mali veya parasi varsa, kurban kesmeleri vācibdir. Kurban, koyun, keci, siširr, deveden birini, kurban bayraminin ilk uc gununde, kurban niyeti ile kesmek demektir.
Seferī olan zenginin veya durumu musāit olan fakīrin, kurban kesmesinde hicbir mahzūr yoktur. Cok iyi olur, sevāb olur.
Neler ihtiyac ežyasina girer? Ihtiyac ežyasi demek, kiymetleri ne kadar cok olursa olsun, bir ev, bir aylik yiyecek, her yil uc kat elbise, camažir, evde kullanilan ežya ve āletler, binecek vāsitasi, meslek kitaplari ve odeyeceši borclaridir. Bu ežyalarin mevcut olmasi žart dešildir. Ešer mevcut iseler, zekāt ve kurban icin nisāb hesābina katilmazlar.
Ticāret icin olmayan, ihtiyacindan artan ežya, evindeki sus ežyasi, yere serili olmayan halilar, kullanilmayan fazla ev ežyasi, san'at ve ticāret āletleri, kurban icin ihtiyac ežyasi sayilmaz. Bunlar, fitra ve kurban icin, nisāb hesābina katilir.
Tarlasindan aldiši mahsūl veya tarlanin, evin, dukkānin, atelyenin, kamyonun bir senelik kirāsi, ne kadar cok olursa olsun, bir yiliIk ev ihtiyacini veya aylik geliri, aylik ihtiyacini ve kul borcunu karžilamiyan kimse, Imām-i Muhammed hazretlerine gore, fakīrdir. Fetvā da boyledir.
Imām-i a'zama gore ise zengin sayilir. Cunku, mulku olan tarlanin ve bu demirbaž mallarin dešeri, ihtiyacin karžilar ve nisāb kadar da artar. Bunun, kirāyi her aližta, bir miktar ayirip, biriktirerek kurban kesmesi lāzimdir. Ya'nī, buyuk sevāba kavužmasi lāzimdir. Fitra vermez ve kurban kesmezse, imām-i Muhammed'e gore, gunāhtan kurtulur.
Aldiši kira ile guc gecinen kimse, nisāba mālik ise, para biriktirip, kurban kesmelidir. Etin hepsini kavurma yapip, birkac ay et parasindan biriktirerek, gelecek yilin fitra ve kurban parasi olarak saklamalidir. Boylece, kurban sevābindan mahrūm kalmamalidir.
Bir siširi en fazla yedi kiži ortak olarak kesebilir. Bunlara, nāfile kurban, adak veya akīka da ortak edilebilir.
Zenginin satin aldišina, sonradan ortak olmak cāiz ise de mekrūhtur. Hicbirinin hissesi yedidebirden az olmamalidir. Sekiz kižinin yedi siširi veya iki kižinin iki koyunu ortak satin almalari cāiz olmaz. Cunku, herbirinin her hayvanda hissesi vardir.
Kurbanlik hayvanda aranan vasiflar ve dikkat edilecek husūslar žunlardir: Bir gozu gormiyen, topal olup yuruyemiyen, dižlerinin yarisi yok olan, gozunun, kulašinin veya kuyrušunun cošu, on veya arka bir ayaši kesilmiž olan, cok zayif olan hayvan kurban olmaz.
Koyunun, kecinin bir yažini, siširin iki yažini gecmiž olmasi lāzimdir. Alti ayi gecmiž koyun, iri, semiz ise, cāiz olur. Kesilen hayvandan cikan yavru diri ise, kesmek lāzimdir. Olu ise, yenmez.
Satin alirken kusūrlu ise veya kesmeye uygun olarak alinip sonradan, kesmeye māni' bir kusūr hāsil olursa, zengin kimse bir bažkasini alip keser.
Adak olan kurban kusūrlu olursa, zengin de, fakīr de onu keser. Adak olurse, bažka almalari īcāb etmez.
Kurbanini bir hayir cemiyetine vermek istiyen kimse, parasini veya kurbanini goturup, bu ižle vazīfeli memūra teslīm ederken, "Allah rizāsi icin, bayram veya nezir (adak) kurbanimi almaya, aldirmaya, kesmeye ve diledišine kestirmeye ve etini ve derisini diledišine vermeye seni umūmī vekīl ettim" demelidir.
Vekālet, mektupla, faksla veya telefonla da verilir. Kurban parasi, onceden verilebildiši gibi, daha sonra da gonderilebilir.
Vazīfeli kimse, gelen kurbana bir numara bažlar. Bu numarayi ve kurban sāhibinin ismini deftere yazar. Kesilirken, sahiplerinin ismini soyliyerek kasaplari vekīl eder. Ancak boyle kesilen kurbanlar sahīh olur. Etleri dilediši kimselere ve derileri bir fakīr vazīfeliye verir.
Bu fakīr, derilerin kiymeti ile, nisāb miktarina mālik olmadan once, elindekileri toptan, diledišine hediye eder. Bu da satar. Paralari arzū edilen yere verilir. Fakīrin, kendisine verilen derileri satmasi veya hediye etmesi cāizdir.
Kurban kesmesini bilmiyen, bažkasina (Allah rizāsi icin bayram kurbanimi kesmeye seni vekīl ettim) demesi ve kalben de niyet etmesi lāzimdir. Ešer kurbani da bažkasina aldiracaksa, kurbani alacak kimse de, kesmeyi bilmediši icin bažkasina kestirecekse, (Allah rizāsi icin bayram kurbanimi almaya, aldirmaya, kesmeye ve kestirmeye seni umūmī vekīl ettim) der.
Kurban, bayramin birinci gunu bayram namazi kilindiktan sonra, ucuncu gunu gunež batincaya kadar kesilebilir.
Bayramda Kesilememiž ise Bayram kurbanini ucuncu gunun akžamina kadar kesmiyen kimse, kurbani satin almižsa, canli olarak kendini veya kiymetini gumuž veya altin olarak fakīrlere verir. Bayramdan sonra keser ise, etinden kendi yiyemez. Hepsini fakīrlere dašitir.
Etin tamaminin kiymeti canli kiymetinden az ise, dešer farkini da sadaka verir. Satin almamiž ise, orta derecede bir kurban dešerini fakīrlere verir. Boylece, cezādan kurtulur ise de, kurban kesmek sevābini kazanamaz.
Kurban kesilmeden once, yununden, sutunden istifāde cāiz dešildir. Vaktinden once kesip, etinden yemek ve zenginlere yedirmek de helāl dešildir. Bunlar fakīrlere verilir.
Adak kurbani Bayram kurbanindan bažka bir de nezir [adak] kurbani vardir. Adak yaparken kurban kelimesini soylemeyip de, filan ižim olursa, Allah rizāsi icin bir koc kesecešim diyen, dileši hasil olunca, bayrami beklemeden kesebilir. Kurban hayvani fakīrlere veya hayir cemiyetlerine diri olarak verilmez. Mutlaka kesilmesi gerekir.
Kurban kesilirken nelere dikkat edilir? Kurban satin alinirken, (Bayram gunu kesmesi vācib olan kurbani almaya) niyet etmelidir. Bunu keserken, tekrar niyet etmesi žart dešildir.
Hayvani keserken uc kerre bayram tekbīri okunur. Sonra "Bismillahi Allahu ekber" diyerek, hayvanin bošazinin herhangi bir yerinden kesilir. "Bismillahi" derken, (h) yi belli etmek lāzimdir.
Hayvanin bošazinda "Merī" denilen yemek borusu, "Hulkūm" denilen hava borusu ve "Evdāc" denilen iki yanda birer kan damari vardir. Bu dort borudan ucu bir anda kesilmelidir. Kesenin de kibleye karži donmesi sunnettir.
Hayvan tamamen olup, cirpinmasi durmadan, kafasini koparmak ve derisini yuzmeye bažlamak da mekrūhtur. Kesmesini bilenin kendi kesmesi mustehabdir. Bilmiyenin, vekīline kestirmesi ve kesilirken yaninda bulunup, (En'ām) sūresinin yuzaltmižikinci "Inne salātī" āyetini "lā žerīke leh"e kadar okumasi mustehabdir.
